Hüthüt kuşu (yaygın adıyla ibibik), taksonomik olarak Gökkuzgunumsular (Coraciiformes) takımının, İbibikgiller (Upupidae) familyasında yer alan bir kuş türüdür. Bilimsel adı Upupa epops olan bu canlı, kendine has fiziksel yapısı ve savunma mekanizmalarıyla biyolojik açıdan oldukça sıra dışı özelliklere sahiptir.
foto by @ wolfskenan
Ülkemizde 7 bölgede de görülen bir türdür ve dünya populasyonu 10 milyona yakın tahmin edilmektedir.Ülkemizde 200-400 bine yakın bir sayıda kuluçkaya yatmaktadırlar deniyor ama benim tahminim ülkenin büyük çoğunluğunda arazi çalışmalarımla 250bin civarıdır.Bunun 100bin çiftten fazla olduğunu söyleyebilirim.Kuş Atlası Avrupa orjinli Türkiye için çalıştığımız lokal 50x50 km karelerde çalışmalar yapsakta tüm araziye hakim olamadık.Ancak bugüne kadar çalışılan en büyük saha çalışması diyebilirim bir parçası olmaktan gurur duydum.
fotoğraf (Gökhan Çüngür)- Boyut ve Ağırlık: Genellikle 25-32 cm boylarında, ortalama 46-89 gram ağırlığında orta büyüklükte bir kuştur.
- Gaga Yapısı: Toprak altındaki böcekleri avlamak için evrimleşmiş, uzun ve hafif aşağı kıvrık (yay biçiminde) bir gagaya sahiptir.
- Sorguç (İbik): Başının üzerinde, uyarılma veya kur yapma durumunda yelpaze gibi açılabilen, uçları siyah benekli turuncu-kahverengi tüylerden oluşan bir taç taşır.
- Renkleri: Gövdesi genel olarak pembe-kahverengi veya kiremit rengiyken, kanatları ve kuyruğu siyah-beyaz kalın çizgili alacalı bir desene sahiptir.Beslenme AlışkanlıklarıHüthüt kuşu esas olarak etçil (böcekçil) ağırlıklı beslenir.
- Uzun gagasıyla toprağı ve ağaç kabuklarını eşeleyerek larva, kurtçuk, kın kanatlılar, çekirge ve karıncaları avlar.
- Üreme dönemlerinde kertenkele ve küçük kurbağaları da tükettiği bilinir.
- Çok nadir olarak dut ve böğürtlen gibi küçük meyveleri de yer.
Yaşam Alanı ve Göç- Habitat: Açık araziler, seyrek ağaçlı orman kenarları, meyve bahçeleri, bağlar ve parklar temel yaşam alanlarıdır.
- Göç Durumu: Göçmen bir kuştur.Baharla birlikte göç ettiği Avrupa ve Asya'nın ılıman bölgelerinde ürer , kış aylarını geçirmek için ise Afrika ve Güney Asya'ya göç eder.
Denizlimizde her ilçemizde görülen yaz göçmeni bir kuştur.
foto by @ Halil Uygun
Üreme ve Sıra Dışı Savunma Mekanizması- Yuva Seçimi: Ağaç kovuklarına, duvar deliklerine, kaya oyuklarına veya binaların çatı altlarına yuva yapar. Yuva malzemesi olarak çer çöp kullanır.
- Kimyasal Savunma: Kuluçka dönemindeki dişi kuş ve yavrular, kuyruk sokumlarında bulunan özel bir bezden çok kötü kokulu bir sıvı salgılar. Bu sıvı yuvayı ve kendilerini yırtıcı hayvanlardan (kedi, yılan vb.) korumaya yarar. Bu yüzden halk arasında bazen "kirli yuvalı kuş" olarak da anılır.Hüthüt yavruları ve anneleri, doğadaki en yaratıcı ve şaşırtıcı savunma mekanizmalarından bazılarına sahiptir. Ağaç kovukları veya duvar delikleri gibi dar ve kaçış alanı olmayan yuvalarda üredikleri için, evrimsel süreçte yırtıcılara karşı çok özel biyolojik silahlar geliştirmişlerdir.Yavruların Sıra Dışı Savunma Mekanizmaları
- Kimyasal Kokar Bomba: Yavruların ve kuluçkadaki annenin kuyruk sokumunda bulunan uropijiyal (yağ) bezi, üreme döneminde kimyasal bir değişime uğrar. Bu bezden salgılanan sıvı, çürümüş et kokusuna benzer aşırı keskin ve iğrenç bir koku yayar. Yuvaya yaklaşan kedi, sansar veya yılan gibi yırtıcılar bu kokudan tiksinerek yuvadan uzaklaşır.
- Dışkı Fırlatma Silahı: Tehlike anında yavrular, arkalarını yuva girişine dönerek kuyruklarını yukarı kaldırırlar. Kendilerini tehdit eden düşmanın tam yüzüne ve gözlerine doğru organik bir savunma sıvısı ve dışkı fırlatırlar. Bu sıvı hem kötü kokar hem de yırtıcının gözünü yakarak geçici körlüğe neden olabilir.
- Yılan Taklidi: Yuvaya bir yabancı yaklaştığında yavrular hep bir ağızdan tıslama ve fısıldama sesleri çıkarırlar.Karanlık yuva deliğinden gelen bu ses,içeride zehirli bir yılan olduğu izlenimi vererek düşmanları korkutur.
Yavru Besleme Ritüelleri ve Aile İçi Yaşam- Sırayla Besleme: Yavrular yumurtadan aynı gün çıkmazlar (asenkron çıkış).Bu yüzden yuvada farklı boyutlarda yavrular olur.Anne ve baba kuş, yuvaya her geldiklerinde en çok bağıran ve yuva ağzına en yakın olan yavruyu sırasıyla besler.
- Gaga Havada Ritüeli: Anne veya baba yuvaya yiyecek getirdiğinde,yavru kuş kafasını tamamen geriye atar ve uzun gagasını dik bir şekilde gökyüzüne doğru açar.Ebeveyn,avladığı böcek veya larvayı doğrudan yavrunun boğazının derinliklerine bırakır.
- Yiyecek Hazırlama: Anne ve baba,yakaladıkları büyük böcekleri veya kertenkeleleri yavrulara vermeden önce sert bir zemine (taş veya dal) vurarak sersemletir.Yavrunun boğazına batmaması için böceklerin sert bacaklarını ve kanatlarını kopararak onları yumuşatıp yuvaya öyle getirirler.
- Yuvadan Sonra Takip: Yavrular yuvadan uçtuktan sonra da aile bağları hemen kopmaz.Yaklaşık 1-2 hafta boyunca anne ve baba yavruları dışarıda takip etmeye ve onlara kendi başlarına nasıl böcek avlayacaklarını öğretmeye devam eder.
foto by Muammer Ülker
Tarihte Hüthüt kuşu;Hüdhüd kuşu kıssasında (Neml Sûresi) adı geçen ve Süleyman peygamberin emrinde çalışan özel bir kuştur.Hz.Süleyman'ın ulağı elçisi olarak adı geçer.
Hüthüt kuşu kelimesi Türkçe'de günlük kullanımda "hüthüt" veya kökeni olan Arapça aslına uygun olarak "hüdhüd"şeklinde yazılır. Halk arasında yaygın olarak ibibik veya çavuş kuşu adıyla da bilinir.
Hz. Süleyman'ın ordusunda yer alan hüdhüd, özellikle Sebe Melikesi Belkıs ve halkının güneşe tapındığı haberini getirmesi ve Hz. Süleyman ile Belkıs arasında elçilik yapmasıyla tanınır.
Görevi: Tefsirlerde Hz. Süleyman'ın hüdhüdü, çöllerde yer altı sularını tespit etmek için kullandığı belirtilir. Özelliği: İbibik kuşu olarak da bilinen hüdhüd, başında sorguç şeklinde renkli tüyleri olan bir kuş türüdür.Kur'an'daki Yeri: Neml Sûresi'nde Hz. Süleyman'ın hüdhüdü yoklaması, hüdhüdün yokluğunu fark etmesi ve sonrasında getirdiği haberler detaylandırılır.Hüdhüd kuşu, Kur'ân-ı Kerîm 'de Hz. Süleyman (a.s.) kıssasında adı geçen ve bu peygamberin emrinde çalışan özel bir kuştur. Hz. Süleyman'ın ordusunda yer alan hüdhüd, özellikle Sebe Melikesi Belkıs ve halkının güneşe tapındığı haberini getirmesi ve Hz. Süleyman ile Belkıs arasında elçilik yapmasıyla bilinir. (Neml, 27/21-22) Görevi: Tefsirlerde Hz. Süleyman'ın hüdhüdü, çöllerde yer altı sularını tespit etmek için kullandığı belirtilir.Özelliği: İbibik kuşu olarak da bilinen hüdhüd(hüthüt), başında sorguç şeklinde renkli tüyleri olan bir kuş türüdür.Kur'an'daki Yeri: Neml Sûresi'nde Hz.Süleyman'ın hüdhüdü yoklaması, hüdhüdün yokluğunu fark etmesi ve sonrasında getirdiği haberler detaylandırılır. Hüdhüdle ilgili olarak kaleme alınan müstakil hikâyelerin ilki Ferîdüddîn-i Attâr’ın Manŧıķu’t-Tayr adlı tasavvufî mesnevisidir. Eserde anlatıldığına göre kendilerine bir hükümdar seçmek için toplanan kuşlara hüdhüd kılavuzluk ederek Kafdağı ’nda sîmurgu aramaya çıkarlar.Sonunda hüdhüdle beraber otuz kuş sîmurga ulaşır.Hikâyede hüdhüd başında hakikat tacı taşıyan bir kuş olarak gösterilmiştir. Kuşların yolculuğu ise ruhun Allah’ı arayışının mistik seferini sembolize eder.Tasavvufî mânası dışında hüdhüd, İran edebiyatında daha çok sevgiliden haber getiren bir kuş olarak yer almıştır.Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Meŝnevî’sinde Hz. Süleyman’la ilgili bir hikâyede yer altındaki suları görmesiyle zikredilen hüdhüd, Attâr’ın Manŧıķu’t-Tayr’ındaki kılavuz kuş yani mürşid özelliğiyle Türk edebiyatında da işlenmiştir.
Kopyalayıp izinsiz kullanmak,paylaşmak,kendi görseli
ya da bilimsel verisi gibi sunanları Türk Kanunları içinde
FSEK .84.ve 52. maddeleri yanında ek olarak
37.67.69,70,78, 67.2maddesi ile uyarmak isteriz.
Emek verilen bu çalışmalar sadece TRAKOR
Çürüksu Kuşgözlem ekibinin yıllar süren emeğidir...
Çürüksu Kuşgözlem Topluluğumuz
Envanter çalışmalarına devam etmektedir.
TRAKOR adına saygımla...
© Copyright:
Tüm hakları TRAKOR Çürüksu Kuşgözlem Grubuna aittir...
Ayrıntılar
Işıklı Gölü ve Gökgöl kenarındaki Akdağ'da kayıtlarımız var.Daha çok kışın sulakalanlar çevresinde nadir de olsa görülür,göç zamanı geçitte de kendini gösterir.Denizli için nadir bir türdür.